Collectief ontslag als werknemer: rechten, vergoeding en outplacement

Krijg je te maken met een collectief ontslag in België? Dan wil je vooral weten wat er met je job en inkomen gebeurt, op welke vergoeding je recht hebt en welke begeleiding je kunt krijgen. Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen, met verwijzingen naar de Belgische regelgeving.

De precieze regels hangen onder meer af van de onderneming, je arbeidsovereenkomst, je leeftijd en de regeling die op jouw ontslag van toepassing is. Bij persoonlijke of dringende juridische vragen kun je terecht bij je vakbond, uitbetalingsinstelling of een juridisch adviseur.

Op deze pagina

• Wat is collectief ontslag?
• Welke rechten en vergoedingen heb je?
• Hoe verloopt de informatie- en raadplegingsprocedure?
• Is outplacement verplicht?
• Wat doet een tewerkstellingscel?
• Hoeveel uur outplacement krijg je?
• Wat gebeurt er met je opzegtermijn of opzeggingsvergoeding?
• Kan je zelf een outplacementbureau kiezen?
• Hoe begeleidt Itinera Talent Coaching je?
• Wat kan je zelf al doen?

Wat is collectief ontslag?

Bij een collectief ontslag ontslaat een werkgever binnen een periode van 60 dagen meerdere werknemers om redenen die niets te maken hebben met hun persoon of functioneren, bijvoorbeeld om economische of organisatorische redenen. Voor de federale informatie- en raadplegingsprocedure gelden deze drempels, berekend op basis van het gemiddelde personeelsbestand in het voorafgaande kalenderjaar:

• Meer dan 20 en minder dan 100 werknemers: minstens 10 ontslagen.
• Minstens 100 en minder dan 300 werknemers: minstens 10% van het personeelsbestand.
• Minstens 300 werknemers: minstens 30 ontslagen.

Let op: deze drempels gelden specifiek voor de informatie- en raadplegingsprocedure. Voor andere rechten, zoals de bijzondere vergoeding wegens collectief ontslag, kunnen andere voorwaarden en drempels gelden.

Lees hier de officiële uitleg FOD Werkgelegenheid.

Welke rechten heb je bij collectief ontslag

Je behoudt je wettelijke rechten bij het einde van je arbeidsovereenkomst. Denk aan de toepasselijke opzegtermijn of opzeggingsvergoeding, de correcte eindafrekening en informatie over de ontslagprocedure. Daarnaast kunnen specifieke vergoedingen en maatregelen gelden.

Heb je recht op een bijzondere vergoeding wegens collectief ontslag?

CAO nr. 10 regelt onder bepaalde voorwaarden een bijzondere vergoeding wegens collectief ontslag. Die regeling heeft een eigen toepassingsgebied en eigen ontslagdrempels: in ondernemingen met 20 tot en met 59 werknemers gaat het in beginsel om minstens 6 ontslagen; vanaf 60 werknemers geldt in beginsel 10% van de gemiddelde personeelssterkte. Niet elke werknemer of sector valt onder die CAO. De vergoeding kan ook worden beïnvloed door andere inkomsten en ontslagvergoedingen. Laat daarom je individueel recht nakijken.

Lees hier het toepassingsgebied en voorwaarden volgens FOD Werkgelegenheid.

Krijg je extra voordelen via een sociaal plan?

Een sociaal plan kan aanvullende vergoedingen, opleidingen, begeleiding of andere afspraken voorzien. De inhoud verschilt per onderneming. Een sociaal plan is niet automatisch wettelijk verplicht bij elk collectief ontslag: raadpleeg daarom de officiële communicatie van je werkgever en werknemersvertegenwoordigers.

Heb je recht op een sluitingsvergoeding?

Als het collectief ontslag samengaat met een sluiting van de onderneming, kan onder bijkomende voorwaarden een sluitingsvergoeding verschuldigd zijn. Collectief ontslag en sluiting zijn juridisch niet hetzelfde. Het Fonds Sluiting Ondernemingen kan in bepaalde situaties tussenkomen als de werkgever zijn verplichtingen niet nakomt.

Lees hier meer info van FOD Werkgelegenheid over de sluiting van ondernemingen.

Kom je als oudere werknemer nog in aanmerking voor SWT?

SWT staat voor stelsel van werkloosheid met bedrijfstoeslag. De regels zijn de voorbije jaren sterk gewijzigd en verschillende vroegere SWT-stelsels zijn afgeschaft, met beperkte overgangsregelingen en uitzonderingen. Een collectief ontslag of een bepaalde leeftijd geeft dus niet automatisch recht op SWT. Vraag een individuele beoordeling bij je vakbond, de RVA of je sociaal adviseur.

Hoe verloopt de informatie- en raadplegingsprocedure?

Bij een voorgenomen collectief ontslag moet de werkgever de betrokken werknemersvertegenwoordigers tijdig informeren en raadplegen. De procedure is onder meer geregeld in CAO nr. 24 en de Wet Renault. Ze biedt ruimte voor vragen, alternatieven om ontslagen te vermijden of te beperken en voorstellen om de gevolgen op te vangen. De werkgever moet de argumenten en tegenvoorstellen onderzoeken en beantwoorden.

Een akkoord met de werknemersvertegenwoordigers is daarbij niet in alle gevallen vereist. Na het overleg volgt een formele kennisgeving aan de bevoegde diensten en gelden specifieke termijnen.

Kan je de procedure betwisten?

Een individuele werknemer kan de naleving van de informatie- en raadplegingsprocedure slechts onder bepaalde voorwaarden betwisten. Dat kan onder meer afhangen van tijdig ingediende bezwaren van werknemersvertegenwoordigers. Wanneer een individuele betwisting mogelijk is, moet die doorgaans via een aangetekende brief binnen 30 dagen na het ontslag of nadat het ontslag collectief wordt. Laat dit onmiddellijk juridisch beoordelen: de voorwaarden en gevolgen zijn strikt.

Lees hier de officiële procedure en individuele betwisting.

Is outplacement verplicht bij collectief ontslag?

Bij een collectief ontslag waarop de regels over actief beheer van herstructureringen van toepassing zijn, wordt in principe een tewerkstellingscel georganiseerd. Betrokken werknemers moeten zich volgens de toepasselijke regels inschrijven en actief meewerken aan het aangeboden outplacement. Voor sommige contractvormen en situaties gelden afwijkende voorwaarden. Niet elke vorm van collectief ontslag leidt dus automatisch voor iedereen tot exact dezelfde verplichtingen.

De minimale inschrijvingsduur hangt af van je leeftijd bij de aankondiging: in principe 3 maanden als je jonger bent dan 45 jaar en 6 maanden vanaf 45 jaar. Je moet bij inschrijving in de tewerkstellingscel ook ingeschreven zijn als werkzoekende bij de bevoegde regionale arbeidsbemiddelingsdienst.

Welke instantie beslist over eventuele gevolgen voor je uitkering?

Een weigering van verplichte outplacementbegeleiding kan gevolgen hebben voor je werkloosheidsrechten. De bevoegde gewestelijke dienst volgt bepaalde verplichtingen en de beschikbaarheid voor werk op; voor specifieke uitkeringssancties en uitsluitingen gelden de bevoegdheidsregels van de RVA en de gewestelijke diensten. De gevolgen hangen af van de reden en de toepasselijke regeling. Vraag bij twijfel vooraf advies aan je uitbetalingsinstelling.

Wat houdt outplacementbegeleiding in?

Outplacement helpt je na je ontslag om nieuwe loopbaanmogelijkheden te onderzoeken, werk te vinden of een zelfstandige activiteit voor te bereiden. Afhankelijk van het traject krijg je individuele coaching, groepssessies of een combinatie van beide.

• Een intakegesprek en inventaris van je talenten en competenties
• Ruimte om de impact van het ontslag te bespreken
• Oriëntatie naar een nieuwe job, sector of opleiding
• Hulp bij cv, LinkedIn, sollicitatiegesprekken en netwerken
• Ondersteuning bij het onderzoeken van zelfstandig ondernemerschap

Hoeveel uur outplacement krijg je na collectief ontslag?

Binnen de wettelijke regeling van de tewerkstellingscel gelden in beginsel de volgende minimale aanbiedingen:

• Jonger dan 45 jaar bij de aankondiging: minstens 30 uur outplacementdiensten; minimale inschrijving bij de tewerkstellingscel van 3 maanden.
• Vanaf 45 jaar bij de aankondiging: minstens 60 uur outplacementdiensten; minimale inschrijving bij de tewerkstellingscel van 6 maanden.

De uitwerking en timing volgen het goedgekeurde aanbod van de tewerkstellingscel. Gelijkwaardige begeleiding via de bevoegde arbeidsbemiddelingsdienst is onder voorwaarden mogelijk. Een klassiek outplacementtraject van 60 uur over maximaal 12 maanden is dus niet zonder meer de juiste algemene omschrijving voor iedereen die collectief wordt ontslagen.

Lees hier de tewerkstellingscel, outplacement en inschakelingsvergoeding door FOD Werkgelegenheid.

Wat gebeurt er met je opzegtermijn of opzeggingsvergoeding?

De inschrijving bij de tewerkstellingscel gebeurt in de wettelijke regeling pas na de effectieve beëindiging van je arbeidsovereenkomst. Naargelang je leeftijd, anciënniteit en opzegtermijn kan de werkgever de overeenkomst onder specifieke voorwaarden onmiddellijk verbreken of eerst een opzegtermijn betekenen.

Onder de toepasselijke voorwaarden kan een inschakelingsvergoeding verschuldigd zijn aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde duur en minstens 1 jaar ononderbroken anciënniteit. Die wordt gedurende 3 of 6 maanden betaald, afhankelijk van de leeftijd bij de aankondiging, en vervangt geheel of gedeeltelijk de gewone opzeggingsvergoeding. Een eventueel saldo volgt daarna. Vraag een persoonlijke berekening aan de werkgever of je adviseur.

Kan je zelf een outplacementbureau kiezen?

Bij collectief outplacement kiest doorgaans de werkgever of de tewerkstellingscel de dienstverlener. Je kunt wel vragen stellen over het programma, de coaches, bereikbaarheid, begeleiding op afstand en vertrouwelijkheid. Bespreek met de tewerkstellingscel welke mogelijkheden er binnen het concrete aanbod bestaan.

Hoe begeleidt Itinera Talent Coaching je na collectief ontslag?

Itinera Talent Coaching ondersteunt werknemers bij het verkennen van een volgende loopbaanstap. In de begeleiding kunnen zowel de menselijke impact van het ontslag als praktische acties richting werk aan bod komen: competenties in kaart brengen, loopbaanopties onderzoeken en sollicitaties voorbereiden.

Welke begeleiding, locaties, digitale mogelijkheden en contactmomenten in jouw dossier beschikbaar zijn, hangt af van het afgesproken traject. Vraag je coach of contactpersoon naar de concrete invulling.

Blijven je persoonlijke gesprekken vertrouwelijk?

Persoonlijke gesprekken horen zorgvuldig en volgens de geldende privacyregels behandeld te worden. Vraag vooraf welke gegevens worden geregistreerd, wie toegang krijgt, welke informatie aan de opdrachtgever wordt gerapporteerd en op welke rechtsgrond dat gebeurt. De precieze afspraken moeten blijken uit de privacyinformatie van de dienstverlener.

Kan je ook een andere loopbaanrichting kiezen?

Ja, een traject kan ook helpen om een andere sector, opleiding, functie of zelfstandige activiteit te onderzoeken. De haalbare keuzes hangen af van je ervaring, interesses en de arbeidsmarkt.

Welke stappen kan je zelf zetten na de aankondiging?

• Bewaar je arbeidsovereenkomst, loonfiches, ontslagdocumenten en informatie over het sociaal plan.
• Vraag schriftelijk hoe je opzegtermijn, opzeggingsvergoeding en eventuele inschakelingsvergoeding worden berekend.
• Noteer vragen voor de informatievergadering en vraag wanneer je juridisch advies nodig hebt.
• Vraag of je moet deelnemen aan een tewerkstellingscel en welke termijnen voor jou gelden.
• Schrijf je op tijd in als werkzoekende bij de bevoegde dienst: VDAB (Vlaanderen), Actiris (Brussel), Le Forem (Wallonië) of ADG (Duitstalige Gemeenschap).
• Breng je ervaring, vaardigheden en gewenste volgende stap in kaart.

Sommige ontslagen werknemers moeten zich al tijdens een vrijstelling van prestaties of een door een vergoeding gedekte periode binnen 2 maanden als werkzoekende inschrijven. Controleer de termijn die voor jouw situatie geldt; wacht niet tot je uitkering start.

Ontdek hier het stappenplan bij ontslag van VDAB.

Begeleiding bij een nieuwe professionele stap

Een collectief ontslag kan veel onzekerheid veroorzaken. Met gepaste begeleiding krijg je meer overzicht over je mogelijkheden en een plan om verder te gaan.